Poznaj atom

Elektrownia Jądrowa Żarnowiec – schyłek

Czwartek 20 września 2012

Artykuł stanowi trzecią i zarazem ostatnią część opracowań nt. planu budowy i rozpoczęcia prac nad pierwszą w Polsce elektrownią jądrową w Żarnowcu.

Wraz z rozpoczęciem pierwszych prac budowlanych przy Elektrowni Jądrowej „Żarnowiec”, w kwietniu 1982 roku, w polskim społeczeństwie narastały obawy, związane najczęściej z utożsamianiem elektrowni jądrowej z bombą atomową. Ukazujące się w owym czasie artykuły prasowe mające przekonać o błędności takiego założenia nie były dobrze przyjmowane. Choć ich autorami byli uznani specjaliści z dziedziny atomistyki, to fakt publikacji w oficjalnych mediach skłaniał do uznania ich za propagandę. Przykładem jest artykuł z Trybuny Ludu z października 1982 roku „W Żarnowcu nic nie wybuchnie”. Dodatkowo, dobrze przyjmowane niezależne media, przekonywały że budowana we współpracy ze Związkiem Radzieckim elektrownia jądrowa nie będzie bezpieczna – „ryzyko awarii czy wypadku w sowieckich elektrowniach atomowych zwiększa typowe dla sowieckiej gospodarki brakoróbstwo i zła jakość materiałów i części” – podawała w grudniu 1982 jedna z zachodnich rozgłośni radiowych w jednej z polskojęzycznych audycji, jednocześnie wspominając o „jeziorach służących do chłodzenia reaktorów”.

W kwietniu 1986 roku miała miejsce katastrofa elektrowni jądrowej w Czarnobylu. Wprowadzona przez rząd ZSRR blokada informacyjna dawała pole do spekulacji i znacznego wyolbrzymiania skutków katastrofy. Zachodnie media, w szczególności prasa bulwarowa, prześcigały się w publikowaniu fałszywych, coraz to bardziej drastycznych opisów. Również w Polsce często posuwano się do znacznych przekłamań. Dowodem może być oświadczenie wydane w 1990 roku przez Polskie Towarzystwo Fizyki Medycznej, dementujące liczne wypowiedzi prasowe i telewizyjne jednego z pracowników naukowych Akademii Medycznej w Gdańsku, w których przedstawiał on całkowicie fałszywe, zawyżone dane na temat zagrożenia stwarzanego dla ludzi i środowiska przez katastrofę w Czarnobylu i energetykę jądrową w ogóle. W oświadczeniu czytamy, że „rozpowszechnianie fałszywych i tendencyjnych informacji (...), stwarza warunki dla szerzenia się nieuzasadnionej psychozy strachu, irracjonalnych i szkodliwych zachowań jednostkowych i zbiorowych, a w konsekwencji powoduje brzemienną w skutki dezinformację opinii publicznej w zagadnieniach energetyki jądrowej”.

Po wydarzeniu w Czarnobylu niepokoje i protesty społeczne przeciw budowie Elektrowni Jądrowej Żarnowiec znacząco wzmogły na sile. Do protestów silnie włączyły się organizacje opozycyjne i ekologiczne, często tworzone tylko w celu podjęcia działań przeciw budowie. Organizowano akcje protestacyjne, pikiety, kolportowano ulotki i rozpowszechniano nie zawsze prawdziwe informacje. Dość powszechne było twierdzenie, że budowana w Żarnowcu siłownia jest identyczną z czarnobylską i jej uruchomienie będzie stanowić niechybne zagrożenie porównywalną katastrofą. Pogląd ów zachował się w nazwie „Żarnobyl”, jaką obwołano budowaną elektrownię.

Jednocześnie, pod koniec lat osiemdziesiątych gospodarka PRL, po okresie kilkuletniej stabilizacji, pogrążyła się w kryzysie. Źle przygotowana i przeprowadzona w latach 1987 - 1989 próba reformy upadającej gospodarki socjalistycznej spowodowała galopujący wzrost cen i spadek produkcji przemysłowej. Z uwagi na wynikające z tego problemy z finansowaniem, nastąpiło silne wyhamowanie inwestycji, w tym budowy Elektrowni Jądrowej Żarnowiec. Zatrudnienie przy budowie elektrowni spadło sześciokrotnie i od 1988 roku prowadzono jedynie prace zabezpieczające.

Głęboki kryzys gospodarczy i związane z tym narastające niezadowolenie społeczne przyczyniły się do przeprowadzenia w Polsce transformacji ustrojowej i gospodarczej.

17 grudnia 1990 roku nowy demokratyczny rząd podjął uchwałę o postawieniu inwestycji „Elektrownia Jądrowa Żarnowiec w budowie” w stan likwidacji. Rozpoczęto demontaż i złomowanie już zakupionych urządzeń elektrowni. Tereny będące miejscem budowy, wraz z budynkami stanowiącymi jej zaplecze, przekształcono w specjalną strefę ekonomiczną, aby umożliwić ponowne wykorzystanie części zbudowanej infrastruktury. Część urządzeń sprzedano – warte odnotowania jest kupno zbiornika reaktora, znacznej części jego urządzeń, jednej wytwornicy pary i elementów głównego rurociągu cyrkulacyjnego dla fińskiej Elektrowni Jądrowej Loviisa, gdzie elementy te są wykorzystywane do szkolenia personelu oraz testowania prac diagnostycznych. Drugi ze zbiorników ciśnieniowych reaktorów sprzedano do węgierskiej elektrowni Paks, gdzie został zainstalowany w tamtejszym ośrodku szkoleniowym. Do elektrowni tej trafiła także jedna z wytwornic pary. Wiele elementów zakupionych dla EJ Żarnowiec trafiło do innych elektrowni opartych o technologię WWER-440, takich jak czeskie Dukovany czy słowackie Bohunice, gdzie są eksploatowane do dziś.

Czy był to definitywny koniec energetyki jądrowej nad Jeziorem Żarnowieckim? 16 marca 2010 roku Ministerstwo Gospodarki ogłosiło listę lokalizacji rekomendowanych inwestorowi przez rząd pod budowę nowej elektrowni jądrowej. Pierwsze miejsce na liście zajmują tereny budowy Elektrowni Jądrowej Żarnowiec. Lokalizacja ta znalazła się także wśród trzech wybranych przez inwestora – Polską Grupę Energetyczną. Istnieje zatem szansa, że wielka budowa wróci nad kaszubskie jezioro.


Facebook