Poznaj atom

Zaopatrzenie w paliwo planowanych elektrowni jądrowych w Polsce

Wtorek 10 września 2013

Bezpieczeństwo dostaw paliwa jądrowego zależy od pewności dostaw koncentratu uranowego, dostępu do usług cyklu paliwowego, pewności i niezawodności transportu materiałów jądrowych na różnych etapach cyklu paliwowego oraz transportu gotowego paliwa jądrowego.

Zasady dotyczące dostaw uranu i usług jądrowego cyklu paliwowego w ramach UE reguluje Traktat Euratom.

Specjalna struktura Komisji Europejskiej - Euratom Supply Agency (ESA) - posiada prawo opcji w odniesieniu do materiałów jądrowych wytworzonych w UE, oferując jednocześnie pomoc przy zawieraniu kontraktów w kwestiach dostaw materiałów i usług cyklu paliwowego pochodzących ze źródeł wewnętrznych i zewnętrznych Wspólnoty. Zajmuje się ona także monitorowaniem rynków uranu i usług cyklu paliwowego oraz opracowywaniem rekomendacji w tym obszarze. W sytuacjach zagrożenia dostaw uranu (co jak dotąd nie miało miejsca) może także inicjować tworzenie zapasów uranu. Komitet Doradczy ESA określił w 2005 r. rekomendacje wspólnej polityki bezpieczeństwa dostaw uranu:
- dywersyfikację kierunków dostaw,
- utrzymywanie odpowiedniego poziomu rezerw własnych uranu
- optymalne wykorzystywanie możliwości rynku uranu dla ich zwiększenia,
- dążenie do pokrywania zapotrzebowania na uran w drodze kontraktów wieloletnich
- zaspokajanie potrzeb na usługi cyklu paliwowego wewnątrz UE.

Import koncentratu uranu na potrzeby UE w ok. 50% pochodzi z Australii, Kanady i Kazachstanu. Dużymi dostawcami do UE są także RPA, Namibia i Niger - łącznie około 15%. Jedynie Bułgaria, Czechy, Słowacja i Węgry importują zestawy paliwowe z innych źródeł (głównie z Rosji). W przypadku tych krajów import dotyczy jednak gotowego paliwa (gotowych zestawów/kaset paliwowych) zawierającego uran wzbogacony, przeznaczonego do reaktorów wybudowanych według technologii rosyjskiej (reaktory WWER). Pierwsze dwa z wymienionych krajów oraz Rumunia, eksploatują na własne potrzeby także niewielkie lokalne złoża.

W dalszej przyszłości istnieją możliwości pokrycia zapotrzebowania na uran z już odkrytych złóż w Finlandii, Portugalii, Słowacji, Hiszpanii, Szwecji i na Węgrzech, choć raczej przeznaczone one będą na zaspokojenie własnych potrzeb. Polska może korzystać z dostaw uranu z tych samych kierunków geograficznych co Unia Europejska. Nie można także wykluczyć, że w dalszej przyszłości Polska przystąpi do eksploatacji rodzimych złóż uranu.

Oprócz zapewnienia dostaw koncentratu uranowego istotną rolę, z punktu widzenia bezpieczeństwa dostaw paliwa jądrowego, odgrywa kwestia dostępu do usług konwersji oraz wzbogacania izotopowego uranu. Usługi konwersji koncentratu uranowego do postaci UF6, umożliwiającej wzbogacanie izotopowe, zapewniają w skali światowej w 63% zakłady konwersji zlokalizowane we Francji, Wielkiej Brytanii, Kanadzie i USA. Około 33% tych usług zapewnia Rosja. Z kolei usługi wzbogacania izotopowego w przeszło 50% świadczą zakłady zlokalizowane we Francji, Wielkiej Brytanii, Holandii, Niemczech i USA. Potencjał produkcyjny Rosji w zakresie wzbogacania wynosi 45%.

Niezwykle ważną sprawą dla bezpieczeństwa energetycznego Polski jest możliwość tworzenia wieloletnich zapasów paliwa jądrowego. Zgromadzenie 1-2 letniego zapasu tego paliwa jest technicznie łatwe, ponieważ roczne zapotrzebowanie dla elektrowni jądrowej III generacji o mocy 1000 MWe wynosi przykładowo około 25 ton dla reaktorów typu PWR i BWR. Dla elektrowni węglowej o takiej samej mocy trzeba by było zgromadzić około 2,5 mln ton wysokokalorycznego węgla kamiennego (lub 4,5 mln ton węgla kamiennego średniej jakości), dla elektrowni opalanej ropą - około 2,5 mln ton tego paliwa, dla elektrowni gazowej – około 1,0 miliarda metrów sześciennych gazu ziemnego. Zgromadzenie takich zapasów byłoby niezwykle trudne i kosztowne. Ponadto, zapasy paliwa jądrowego mogą być gromadzone na różnym etapie cyklu paliwowego, stosując różną formę kontraktacji, od kontraktów długoterminowych, po kontrakty spotowe, np. w przypadku zakupu rudy uranowej.

Zakup usług produkcji paliwa (gotowych kaset paliwowych) do elektrowni jądrowych w pierwszej fazie funkcjonowania naszej energetyki jądrowej (np. dla pierwszego i drugiego załadunku paliwa) będzie związany z zakupem technologii. Powszechnie stosowaną na świecie praktyką jest zapewnienie przez dostawcę technologii również dostawy paliwa w ciągu pierwszych kilku lat pracy reaktora (i potencjalnie w ciągu kolejnych lat) oraz dostęp do niezbędnych danych w celu produkcji paliwa przez strony trzecie (w celu uniknięcia praktyk monopolistycznych).

Na dalsze lata operator elektrowni dokonuje wyboru, w oparciu o odpowiednie analizy rynkowe i oferowane warunki dostawy, zarówno dostawcy koncentratu uranu, jak i dostawców kolejnych usług cyklu paliwowego, tj. konwersji, wzbogacania i produkcji paliwa. W Unii Europejskiej zakłady produkcji paliwa znajdują się w Niemczech, Francji, Belgii, Wielkiej Brytanii, Szwecji i Hiszpanii. Na potrzeby UE paliwo reaktorowe wytwarzane jest także w USA. Rosja, jak wspomniano, dostarcza paliwo tylko do reaktorów własnej konstrukcji (WWER).

Jak widać z powyższej analizy, ze względu na funkcjonujący w krajach politycznie stabilnych rozwinięty rynek uranu i usług cyklu paliwowego, oraz łatwość tworzenia zapasów paliwa jądrowego, wprowadzenie energetyki jądrowej nie grozi uzależnieniem Polski od monopolistycznych lub niepewnych dostawców zagranicznych. Dotyczy to zarówno wydobycia uranu, jak i usług cyklu paliwowego, czyli konwersji, wzbogacania oraz produkcji gotowych zestawów paliwowych. Ponadto Polska może zakupić paliwo zgromadzone w międzynarodowym banku paliwa oraz wykorzystywać w przyszłości własne zasoby uranu.
Facebook