Poznaj atom

Kto w Polsce odpowiada za monitorowanie promieniowania jonizującego?

Środa 25 kwietnia 2012

Kontrolowanie promieniowania jonizującego należy do zadań Państwowej Agencji Atomistyki (PAA). W jej strukturach na wypadek zdarzeń radiacyjnych działa całodobowo Centrum ds. Zdarzeń Radiacyjnych (zwane z skrócie CEZAR), które ma też kontakt z międzynarodowymi systemami wczesnego powiadamiania (USIE - Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej i ECURIE - Unii Europejskiej) oraz z krajowym systemem reagowania kryzysowego.

CEZAR dysponuje systemami telemetrycznymi do zbierania danych, które pochodzą z krajowej sieci stacji wczesnego ostrzegania oraz wysokoczułych stacji monitoringu radiologicznego powietrza. Praca kontrolerów jest wspierana przez komputerowe systemy wspomagania decyzji. Za ich pomocą tworzone są modele rozprzestrzeniania się skażeń. Bazą dla nich są bieżące numeryczne prognozy pogody dla obszaru Europy. Dostarcza je Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej.

Monitorowanie sytuacji radiacyjnej polega na systematycznym prowadzeniu pomiarów mocy dawki promieniowania gamma w wielu określonych punktach na terenie kraju oraz na wykonywaniu pomiarów zawartości izotopów promieniotwórczych w głównych składnikach środowiska i w żywności. PAA prowadzi monitoring zarówno ogólnokrajowy jak i lokalny. Ten pierwszy pozwala na uzyskanie danych niezbędnych do oceny sytuacji radiacyjnej na obszarze całego kraju w warunkach normalnych i w sytuacjach zagrożenia radiacyjnego. Dodatkowo prowadzone są też badania długookresowych zmian radioaktywności środowiska i żywności.

Z kolei monitoring lokalny pozwala na uzyskanie danych z terenów, na których prowadzona działalność może powodować lokalne zwiększenie zagrożenia radiacyjnego ludności. Dotyczy to ośrodka jądrowego w Świerku (k. Warszawy), składowiska odpadów promieniotwórczych w Różanie (k. Ostrołęki) oraz terenów byłych zakładów wydobywczych i przetwórczych rud uranu. Monitoring PAA obejmuje również prognozowanie skutków powodowanych zanieczyszczeniem środowiska substancjami promieniotwórczymi oraz prewencję.

Pod koniec 2002 r. zorganizowano w Polsce sieć stacji, których zadaniem jest nie tylko umożliwienie bieżącej oceny sytuacji radiacyjnej kraju, ale również wczesne wykrywanie skażeń promieniotwórczych. Trzynaście automatycznych stacji PMS (ang. Permanent Monitoring Station, tj. stacja ciągłej obserwacji) należących do PAA wykonuje ciągłe pomiary mocy dawki promieniowania gamma oraz widma promieniowania gamma powodowanego skażeniem powietrza i powierzchni ziemi. Badana jest też intensywność opadów atmosferycznych oraz temperatura otoczenia. Dane pomiarowe ze stacji PMS przekazywane są do systemów międzynarodowych Unii Europejskiej (system EURDEP) i Rady Państw Morza Bałtyckiego.

Jedenaście stacji pomiarowych, mających oznaczenie ASS-500 należących do Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej i jedna należąca Państwowej Agencji Atomistyki, stale zbierają na filtrach aerozole atmosferyczne. Filtry są badane pod kątem zawartości poszczególnych radioizotopów. Jej pomiar odbywa się poprzez analizę widma gamma przy użyciu specjalnego spektrometru. Pozwala to na analizę jakościową i ilościową izotopów zebranych na filtrze, a pochodzących z warstwy powietrza znajdującej się przy ziemi. Zwykle badanie odbywa się raz w tygodniu. Jeśli są takie potrzeby to częstotliwość pomiarów może być większa. Wspomniane stacje są też wyposażone w systemy bieżących pomiarów występowania radionuklidów pochodzenia sztucznego, co umożliwia szybkie wykrycie znacznego wzrostu ich stężenia.

W Polsce działa ponadto sieć placówek wykonujących metodami laboratoryjnymi pomiary zawartości skażeń promieniotwórczych w próbkach materiałów środowiskowych oraz w żywności i w paszach. Zajmują się tym 34 placówki podstawowe, działające w Stacjach Sanitarno-Epidemiologicznych. Oprócz tego funkcjonuje 9 placówek specjalistycznych, wykonujących bardziej rozbudowane analizy promieniotwórczości prób środowiskowych. Należą do nich:

  • Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej w Warszawie,
  • Państwowy Zakład Higieny w Warszawie,
  • Narodowe Centrum Badań Jądrowych w Otwocku, Instytut Fizyki Jądrowej w Krakowie,
  • Główny Instytut Górnictwa w Katowicach,
  • Akademii Górniczo-Hutnicza w Krakowie,
  • Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Warszawie,
  • Wojskowy Instytut Higieny i Epidemiologii w Warszawie,
  • Wojskowy Instytut Chemii i Radiometrii w Warszawie.
Więcej informacji na temat monitoringu radiacyjnego kraju znaleźć można na stronie internetowej PAA - http://www.paa.gov.pl
Facebook