Poznaj atom

Kontrakty Różnicowe w Wielkiej Brytanii

Wtorek 06 maja 2014

Kontrakt Różnicowy (w skrócie KR, ang. Contract for Difference, CFD) jest jednym z mechanizmów brytyjskiej Reformy Rynku Energii Elektrycznej (Electricity Market Reform, EMR), której celem jest między innymi wsparcie budowy źródeł niskoemisyjnych na potrzeby energetyki, w tym Odnawialnych Źródeł Energii (OZE), technologii wychwytywania i składowanie dwutlenku węgla (CCS) oraz nowych projektów jądrowych.

Wielka Brytania zliberalizowała swój rynek energii w latach 90-tych pod wpływem jednej z doktryn ekonomicznych, która zakłada że rynek energii może mieć taki sam kształt jak rynek małych dóbr konsumpcyjnych (FMCG) czy rynek produktów spożywczych. Inne państwa poszły jej śladem. Po ok. 10 latach od uwolnienia rynku energii okazało się, że niskie ceny, będące efektem zarówno konkurencji między wytwórcami energii jak i dotowania OZE, zniechęcają do nowych inwestycji
i odtwarzania starzejącego się majątku wytwórczego (tj. budowy nowych elektrowni i zastępowania nimi starych). Sytuacja stawała się z biegiem czasu coraz bardziej niepokojąca, gdyż większość brytyjskich elektrowni węglowych i jądrowych została uruchomiona w latach 60-tych i 70-tych (część elektrowni jądrowych również w latach 80-tych) i zbliżał się termin zakończenia ich eksploatacji. Powstało zagrożenie braku mocy w energetyce i wystąpienia pierwszych wielkich awarii zasilania dużych obszarów kraju (tzw. blackout-ów). Zatem stanowiło to (i stanowi nadal) poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego kraju.

Rząd Wielkiej Brytanii opracował plan Reformy Rynku Energii Elektrycznej, który zakłada przywrócenie zachęt ekonomicznych dla inwestorów. Jednym z narzędzi realizacji tej reformy są Kontrakty Różnicowe, które gwarantują inwestorom przewidywalność i opłacalność inwestycji, tj. zwrot z zainwestowanego kapitału. Stabilizują one dochody właściciela elektrowni, co pozwala na realizację inwestycji o tak wielkiej skali jak elektrownie węglowe (w tym elektrownie z CCS) i jądrowe. W normalnych warunkach nieprzewidywalność ceny energii w długiej perspektywie oraz jej niski poziom obecnie zniechęcają inwestorów od podejmowania decyzji o rozpoczęciu budowy nowych bloków energetycznych. Kontrakt Różnicowy daje inwestorowi gwarancję stałego dochodu (stałej ceny kupna wyprodukowanej energii) w określonym przedziale czasu. Podobnie jest w przypadku Odnawialnych Źródeł Energii, z tym, że sposób rozliczania kontraktu jest bardziej złożony niż w przypadku taryf stałych stosowanych dla OZE czy normalnego kontraktu długoterminowego (wynika to m.in. z prawodawstwa UE w zakresie konkurencyjności). W przypadku KR rozliczeń dokonuje się w cyklach miesięcznych, a płatnikiem jest specjalny podmiot kontrolowany przez regulatora rynku energii (odpowiednik polskiego Urzędu Regulacji Energetyki), zwany tymczasowo Counterpart. Wytwórca energii sprzedaje energię po normalnej cenie rynkowej. Jeśli cena ta jest niższa niż cena uzgodniona w kontrakcie (tzw. Cena Realizacji, ang. Strike Price) to płatnik dopłaca różnicę. Jeśli cena na rynku jest wyższa niż Cena Realizacji, wytwórca zwraca różnicę płatnikowi. Ilustruje to wykres nr. 1, poniżej tekstu.

Kontrakt Różnicowy zawierany jest na wiele lat z możliwością jego zmiany w czasie. Szczegóły zależą od ustaleń (zapisów w umowie) między danym wytwórcą energii, a podmiotem Counterpart. Poniższa tabela ilustruje Ceny Realizacji dla wybranych technologii wytwarzania energii elektrycznej (bądź dla konkretnych inwestycji). Podkreślenia wymaga fakt, że zaproponowane przez rząd brytyjski ceny dla energii wytwarzanej w elektrowniach jądrowych są najniższe w porównaniu do innych źródeł. Stąd często przywoływany w polskiej debacie publicznej argument o nieopłacalności energetyki jądrowej z uwagi na przykład brytyjski jest nietrafiony.

Należy także zwrócić uwagę, że obliczeń kosztów dokonano przy założonej stopie dyskonta na poziomie 10%, co jest bardzo niekorzystne dla elektrowni jądrowych. W praktyce nie spotyka się inwestycji jądrowych realizowanych przy stopie dyskonta wyższej niż 8%. W obliczeniach wykonanych dla Ministerstwa Gospodarki przez Agencję Rynku Energii S.A. (ARE) założono warianty 6% i 8%.

Ceny Realizacji (Strike Price) dla różnych typów elektrowni.

Typ elektrowni (źródła wytwórczego)                                        Cena strike price (GBP/MWh)
Elektrownia jądrowa (Hinkley Point C)                                                            92,5
Elektrownia jądrowa (Sizewell C)                                                                   89,2
Elektrownie wiatrowe na lądzie                                                                     95
Elektrownie wiatrowe na morzu                                                                    155
Elektrowni e fotowoltaiczne                                                                         120
Elektrownie wodne                                                                                    100
Elektrociepłownie na biomasę                                                                       125
Elektrownie i elektrociepłownie geotermalne                                                  145
źródło: Investing in renewable technologies – CfD contract terms and strike prices, UK DECC, December 2013

Cena Realizacji często mylona jest z kosztami wytwarzania energii. Strike Price jest ceną sprzedaży energii, a zatem zawiera w sobie koszt wytwarzania energii, ale również zysk dla wytwórcy. Przykładem takiego błędnego rozumienia jest porównywanie Ceny Realizacji dla nowych bloków jądrowych w elektrowni jądrowej Hinkley Point z prognozowanymi kosztami wytwarzania energii z pierwszej polskiej elektrowni jądrowej, które zawarte są w Programie polskiej energetyki jądrowej (PPEJ) na podstawie szacunków ARE. W zależności od przyjętej stopy dyskonta prognozowane jednostkowe koszty wytwarzania z polskiej elektrowni jądrowej będą wynosiły 64,4 EUR/MWh (267 PLN/MWh) lub 81,9 EUR/MWh (339 PLN/MWh) w 2025 r.

Należy również pamiętać, że na wysokość cen energii określonej kontraktami różnicowymi, poza kwestiami technologicznymi, znaczny wpływ ma szereg uwarunkowań krajowych, w szczególności:

  • Lokalne koszty pracy i jej produktywność;
  • Lokalne koszty materiałów (cementu, stali, itp.);
  • Stopy podatkowe, wysokość opłat lokalnych;
  • Koszty związane z przyłączeniem do sieci, wysokość opłat przesyłowych;
  • Ceny gruntów;
  • Krajowe standardy regulacyjne, w zakresie bezpieczeństwa, budowlane;
  • Długość postępowań administracyjnych;
  • Regulacje krajowe w zakresie ubezpieczeń i odpowiedzialności cywilnej za szkody jądrowe;
  • Ryzyko geograficzne (country risk) i rynkowe (market risk);
  • Koszty związane z cyklem życiowym elektrowni jądrowych;
  • Standardy i koszty w zakresie transportu;
  • Poziom inflacji;
  • Krajowa linia orzecznicza.


EMR wymaga jeszcze zgody Komisji Europejskiej. Komisja opublikowała swoje uwagi do projektu EMR na które rząd brytyjski odpowiedział w połowie marca 2014 r. podważając wszystkie argumenty instytucji unijnej. Wiele wskazuje na to, że akceptacja KE dla brytyjskiego projektu nastąpi dopiero
w nowej kadencji KE, po nowych wyborach do europarlamentu.
Polska bardzo uważnie śledzi dążenia brytyjskiego rządu do uznania przez KE stosowania przez państwa Unii tego instrumentu. Bezsprzecznie spowoduje to ułatwienia w budowie nowych mocy energetycznych, nie tylko elektrowni jądrowych, ale również innych niskoemisyjnych źródeł wytwórczych.

Wykres nr 1. Zasada działania Kontraktu Różnicowego

Facebook