Poznaj atom

Bezpieczeństwo energetyczne podstawą rozwoju społeczeństw

Poniedziałek 04 sierpnia 2014

Dostępność i możliwość zakupu energii po racjonalnych i możliwych do zaakceptowania cenach, w szczególności ciągłość zasilania w energię elektryczną, jest nieodzownym warunkiem dla istnienia i stałego rozwoju nowoczesnych społeczeństw. Jest to szczególnie ważne dla zaawansowanych społeczeństw postindustrialnych, gdzie elektryczność dostarcza usługi istotne w procesie produkcji, komunikacji i obrotu towarowego.

Bezpieczeństwo energetyczne (gwarancja dostaw energii) definiowane jest zwykle jako odporność systemu energetycznego na wyjątkowe i nieprzewidywalne wydarzenia, które mogą zagrozić fizycznej integralności przepływu energii lub mogą prowadzić do niepowstrzymanego wzrostu jej cen niezależnie od podstaw ekonomicznych. Bezpieczeństwo energetyczne jest częścią systemu bezpieczeństwa narodowego, bowiem niezawodny i stały dostęp do źródeł energii, po kosztach możliwych do poniesienia przez społeczeństwo, jest niezbędnym elementem każdej nowoczesnej gospodarki.

Bezpieczeństwo energetyczne to taki stan gospodarki, który zapewnia pokrycie bieżącego i przyszłego zapotrzebowania odbiorców na paliwa i energię, w sposób technicznie i ekonomiczne uzasadniony, przy minimalnym negatywnym oddziaływaniu sektora energii na środowisko i warunki życia społeczeństwa.

Światowe zapotrzebowanie na energię stale rośnie, a gwarancje jej stałych dostaw stają się szczególnie istotne w gwałtownie rozwijających się gospodarkach. Aby zapewnić utrzymanie dotychczasowego poziomu produkcji i stworzyć warunki do dalszego wzrostu ekonomicznego, energia musi być łatwo osiągalna i tania, a system jej dostarczania odporny na krótko- i długo-trwałe zakłócenia. Przerwy w dostawach energii mogą doprowadzić do znacznych strat finansowych i wywołać chaos w centrach ekonomicznych. Mogą też spowodować potencjalne szkody dla zdrowia i zamożności społeczeństwa.

Przewidywany wzrost zapotrzebowania na energię oznacza, że powinna być ona dostarczana z wielu źródeł, obecnie i w najbliższej przyszłości. Zróżnicowany miks energetyczny zapewnia bezpieczeństwo dla systemu energetycznego poprzez swoją elastyczność w zaspokajaniu potrzeb danego państwa.

Bezpieczeństwo dostaw energii zależne jest od wielu czynników, wśród których wyróżnić można kilka najważniejszych, takich jak:

Różnorodność (dywersyfikacja) zdolności wytwórczych – zrównoważone i dobrze zbalansowane systemy produkcji energii, obejmujące różnorodne technologie wytwarzania elektryczności wraz z odpowiednimi mocami wytwórczymi umożliwiają maksymalne wykorzystanie wszystkich zalet danej technologii. Pozwalają ponadto pozostawanie cen na zaakceptowanym poziomie oraz zapewniają ciągłość dostaw energii do konsumentów.

Ceny – dostawa taniej (na akceptowalnym poziomie) energii dla konsumenta jest pochodną kosztów jej wytwarzania, przesyłu i dystrybucji. Przerwanie sieci dostaw może wpływać negatywnie na poziom cen i stwarzać trudności ekonomiczne dla państw, które są narażone na nadmierną zależność od jednego źródła zaopatrzenia. Utrzymujący się wzrost i krótkotrwałe gwałtowne zwyżki cen ropy naftowej, gazu i elektryczności mogą wyzwalać inflację i recesję.

Wymagany poziom inwestycji – dla zaspokojenia przewidywanego wzrostu zapotrzebowania na energię niezbędna jest realizacja znacznych inwestycji (produkcja, przesył). Możliwość realizacji takich inwestycji, szczególnie problematyczna w wielu państwach rozwijających się, będzie znaczącym czynnikiem wpływającym na bezpieczeństwo energetyczne w nadchodzących latach.

Transport – energia musi być dostępna na żądanie i dlatego też łatwość i bezpieczeństwo, z jakimi paliwo i elektryczność będą transportowane, jest kluczowym czynnikiem zapewniającym bezpieczeństwo energetyczne.

Koncentracja dostawców – zależność od ograniczonej liczby dostawców importowanego paliwa może spowodować wzrost zagrożenia i podnieść ryzyko wrogiego oddziaływania rynku paliw. W przypadku gdy dostawcy pochodzą z państw niestabilnych politycznie może wystąpić także rosnące ryzyko zakłóceń w dostawach.

Dostępność infrastruktury i wiedzy eksperckiej – do zbudowania różnorodnego miksu energetycznego państwa muszą mieć dostęp do zróżnicowanych źródeł energii. Wymaga to posiadania niezbędnej wiedzy i infrastruktury w obszarze różnych technologii produkcji oraz systemów przesyłu i dystrybucji, takich jak: rurociągi, porty, wzajemne połączenia energetyczne (interkonektory) i linie przesyłowe.

Sieć wzajemnych połączeń systemów energii – interkonektory systemów energii, szczególnie elektrycznej, także muszą być brane pod uwagę w analizie ryzyka energetycznego. Ograniczona liczba połączeń i wąski rynek dostawców powodują wzrost ryzyka zakłócenia dostaw energii, poprzez redukcję możliwych opcji zaspokajania potrzeb energetycznych.

Zamienność paliw – różnorodność w zużyciu paliw może stanowić istotny czynnik podnoszący bezpieczeństwo energetyczne. Przekształcanie (konwersja) paliw typu: węgiel w gaz, gaz w paliwo ciekłe i gazyfikacja węgla ułatwiają zaspokajanie potrzeb nawet w przypadku gdy dostawy paliw konwencjonalnych mogą być zakłócone.

Zagrożenia polityczne – system dostaw energii może być narażony na zakłócenia i dezorganizację wywołane przez różne i często sprzeczne interesy polityczne państw lub ataki terrorystyczne.

Bezpieczeństwo energetyczne ma wiele aspektów:

• bezpieczeństwo długoterminowe dotyczy głównie dostępności do zasobów energii pierwotnej oraz realizacji odpowiednich inwestycji w odpowiednim czasie i z odpowiednim wyprzedzeniem aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na energię wraz z rozwojem ekonomicznym i w zgodzie z polityką ochrony środowiska.

• bezpieczeństwo krótkoterminowe koncentruje się na przeciwdziałaniu zakłócaniom dostaw energii pierwotnej oraz zdolności systemu energetycznego do reagowania na nagłe zmiany równowagi pomiędzy jej podażą i popytem.

Bezpieczeństwo energetyczne posiada wymiar zewnętrzny (geopolityczny) i wewnętrzny.

Wymiar zewnętrzny uwzględnia następujące czynniki:
• geopolitykę i dostęp do paliw pierwotnych;
• bezpieczeństwo i adekwatność infrastruktury międzynarodowej;
• nieprzewidywalne wyczerpywanie się zasobów;
• odporność na zmiany w polityce klimatycznej.


Wymiar wewnętrzny uwzględnia następujące czynniki:
• zdolność do produkcji energii;
• krajową infrastrukturę do transportu energii;
• adekwatność rynku energii i możliwości jego regulacji;
• stabilność cen;
• niezawodność operacyjną źródeł wytwórczych.

Zagrożenie geopolityczne odnosi się zwykle do nośników energii pierwotnej (ropa, gaz, węgiel, uran lub źródła odnawialne) ponieważ ich rozmieszczenie zależy od zmienności i kaprysów geologii oraz klimatu. Zatem produkcja i konsumpcja energii są często fizycznie odseparowane i odbywają się w państwach i regionach o odmiennej historii, kulturze i systemach wartości.

Z wyjątkiem prac poszukiwawczych i wydobycia, pozostałe ogniwa w łańcuchu zaopatrzenia w energię takie jak oczyszczanie lub wzbogacanie, konwersja i dystrybucja mogą i powinny być fizycznie rozmieszczone bliżej ostatecznego odbiorcy lub znajdować się bezpośrednio pod jego kontrolą.

Zagrożenia zewnętrzne dostaw energii są funkcją relacji pomiędzy państwami produkującymi i konsumującymi, które wzajemnie ponoszą odpowiedzialność za ryzyko przerw w dostawach. Relacje te są często bardzo trudne do przewidzenia zwłaszcza, że większość łatwo dostępnych złóż węglowodorów zlokalizowanych jest w potencjalnie niestabilnych regionach. Najlepszą strategią minimalizacji takiego zagrożenia jest dywersyfikacja źródeł oraz szlaków transportowych dla zaopatrzenia w energię.

Sprawa samowystarczalności przybiera szczególnego znaczenia w przypadku rynku energii elektrycznej, bowiem z powodu wysokich kosztów jej magazynowania może być ona przesyłana w opłacalny sposób na relatywnie krótkie odległości. W państwach wyspiarskich, jak np. Japonia i Australia czy krajach wręcz izolowanych jak Korea Południowa, krajowa produkcja energii musi w całości pokrywać jej zapotrzebowanie.


Facebook